Dev yapay zekâ şirketleri, modellerini eğitmek için ihtiyaç duydukları devasa ve nitelikli veriyi elde etmek adına sınırları zorlamaya devam ediyor.
San Francisco merkezli yapay zekâ devi Anthropic’in, yapay zekâ robotu Claude‘u eğitmek amacıyla yürüttüğü gizli “Project Panama” operasyonu, açılan telif hakkı davalarında mühürlü belgelerin açılmasıyla gün yüzüne çıktı. Şirket içi belgeler, Anthropic‘in yapay zekâyı “daha iyi yazmaya” teşvik etmek için milyonlarca basılı kitabı satın aldığını, sayfalarını ciltlerinden ayırarak taradığını ve ardından tüm bu fiziksel kopyaları geri dönüşüme göndererek imha ettiğini gösteriyor.
Yapay zekâ modellerinin internetteki parçalı ve düşük kaliteli içerik yerine, editörlük süreçlerinden geçmiş tutarlı metinlerle beslenmesini hedefleyen Anthropic, yayınevleriyle tek tek lisans anlaşması yapmayı zaman ve maliyet açısından verimsiz bulması sonucu çözüm olarak dünyadaki bütün basılı kitapları hızla dijitalleştiren “Project Panama”yı geliştirdi.
Süreç, kütüphanecilikte geri dönüşü olmayan “destructive scanning” (tahribatlı tarama) yöntemiyle yürütüldü. İkinci el kitap satıcılarından ve kütüphanelerden toplanan on binlerce kitap; sırtları hidrolik kesme makineleriyle kesildikten sonra sayfalaı endüstriyel boyuttaki yüksek hızlı tarayıcılardan geçirilerek metne döküldü. Hızla dijitalleştirme işlemi tamamlanan fiziksel kitaplar ise doğrudan imha edildi ve geri dönüşüme gönderildi. Proje, bu yöntemle 6 aylık bir süre içinde 500 bin ile 2 milyon arasında kitabı dijitalleştirmeyi hedeflerken fiziksel kitapların yalnızca yapay zekâ verisi oluşturmak için yok edilmesi, kültür mirası uzmanları ve sahaflar tarafından “kültürel tasfiye” olarak nitelendirildi.
ABD Kaliforniya Kuzey Bölgesi Federal Mahkemesi’nde görülen Bartz v. Anthropic davasında açığa çıkan belgeler, şirketin yalnızca basılı kitapları imha etmekle kalmayıp, LibGen gibi korsan dijital arşivlerden de yüz binlerce telifli eseri indirdiğini ortaya koydu. Anthropic, korsan verilerin kullanımıyla ilgili suçlamaları çözüme kavuşturmak adına yazarlar ve yayınevleriyle 1,5 milyar dolarlık rekor bir uzlaşma masasına otursa da telif hakkı ihlalleri ve toplu dava statüsüne ilişkin temyiz ile ara yargılama süreçleri halen devam ediyor. Project Panama, yapay zekâ yarışında şirketlerin tutarlı verilere ulaşmak için hukuki ve etik sınırları nasıl zorladığının en somut örneği haline geldi.
Üstelik bu durum sadece Anthropic ile sınırlı değil; Meta, OpenAI ve Google gibi devler de benzer yöntemler ve izinsiz veri kullanımı iddialarıyla mahkemelerde mücadele veriyor. Mahkemelerin “adil kullanım” (fair use) sınırları ve telif haklarının ihlali konusunda vereceği emsal karar, yapay zekâ sektörünün ve insanlığın ortak bilgi birikimiyle kuracağı ilişkinin kaderini belirleyecek.