Kurmaca bir karakterle empati kurmanın türlü türlü yolu var; bazen mimiklerini takip etmek yeter, bazen bir sözüne vuruluruz, bazen de dinlediği müzik, okuduğu kitap tavlar bizi. Gelin, 10 film ve dizi karakterinin ne okuduğuna bakalım, içinden kitap geçen o sahneleri hatırlayalım.

Notting Hill (1999) – William
Yüzbaşı Corelli’nin Mandolini – Louis de Bernières (Yapı Kredi Yayınları)

Aşk, savaşın ortasında kendine nasıl bir yer bulur? Louis de Bernières’in en sevilen romanlarından Yüzbaşı Corelli’nin Mandolini, II. Dünya Savaşı sırasında İtalyan işgali altındaki Kefalonya Adası’nda geçiyor. Adada yaşayan genç Pelagia ile İtalyan ordusunun yüzbaşısı Antonio Corelli;’nin yollarının kesişmesiyle başlayan hikâye, aşkı savaş, işgal, sadakat ve vicdan meseleleriyle yan yana getiriyor. Trajedinin içinden mizahı da eksik etmeyen roman, 2001’de John Madden tarafından Nicolas Cage ve Penélope Cruz’un başrollerinde sinemaya uyarlandı.

When Harry Met Sally… (1989) – Harry
İkarus Planı – Robert Ludlum (Altın Kitaplar)

Casusluk edebiyatının en büyük isimlerinden Robert Ludlum’dan, komploların birbirini kovaladığı dev bir politik gerilim. İkarus Planı, Colorado’dan seçilen Kongre üyesi Evan Kendrick’in Ortadoğu’da yaşanan bir rehine krizine müdahale etmesiyle başlayan ve onu Washington’ın en karanlık koridorlarına kadar sürükleyen hikâyesini anlatıyor. Kendrick bir anda Amerikan halkının kahramanına dönüşürken perde arkasında çok daha büyük bir plan işlemeye başlıyor. Bourne serisinin de yaratıcısı Ludlum, güç siyaset ve istihbarat üçgeninde kimin kimi yönettiğinin kolay kolay anlaşılamadığı bir dünya kuruyor.

Into the Wild (2007) – Alexander
Aile Mutluluğu – Lev Tolstoy (Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları)

Tolstoy’un henüz otuzlu yaşlarının başındayken kaleme aldığı Aile Mutluluğu, genç Maşa ile kendisinden yaşça büyük Sergey Mihayliç arasındaki ilişkiyi merkezine alıyor. Büyük bir aşkla başlayan beraberlik evliliğe, evlilik gündelik hayata dönüştükçe mutluluğun anlamı da değişmeye başlıyor. Tolstoy aşkın ilk heyecanından çok, o heyecan geçtikten sonra geriye ne kaldığıyla ilgileniyor; tutku, bağlılık, özgürlük ve birlikte yaşamak üzerine şaşırtıcı derecede modern sorular soruyor. Savaş ve Barış ile Anna Karenina’dan önce gelen bu kısa roman, Tolstoy’un büyük meseleleri küçük bir ilişkinin içine sığdırdığı metinlerinden.

Conversations with Friends (2022) – Frances
Çocukluk – Tove Ditlevsen (Monokl)

Danimarka edebiyatının en önemli isimlerinden Tove Ditlevsen’in kendi hayatından yola çıkarak kaleme aldığı Kopenhag Üçlemesi’nin ilk kitabı Çocukluk, bizi 1920’lerin işçi sınıfı Kopenhag’ına götürüyor. Yoksulluğun, aile içindeki gerilimlerin ve kadınlara biçilen hayatların ortasında büyüyen Tove’nin en büyük arzusuysa şair olmak. Ditlevsen çocukluğa nostaljinin güvenli mesafesinden değil; keskin, yer yer acımasız ama son derece berrak bir yerden bakıyor. Yazmak ve başka bir hayat kurmak isteyen bir kız çocuğunun zihninden sınıfı, kadınlığı, aileyi ve büyümenin sancısını anlatan kitap, bugün Ditlevsen’in yeniden keşfedilmesinin de en önemli nedenlerinden biri.

The Bear (2022) – Richie
Akıldışı Ağırlama – Will Guidara (Diyojen)

Bir restoranı dünyanın en iyilerinden biri yapan şey yalnızca tabağa koyduğu yemek olabilir mi? New York’taki Eleven Madison Park’ın eski ortaklarından Will Guidara’nın Akıldışı Ağırlama için verdiği cevap: Hayır. Guidara, restoranı dünyanın en iyileri arasına taşıyan yaklaşımını anlatırken ağırlamayı kusursuz servisten çok, karşınızdaki insana kendisini gerçekten görülmüş ve özel hissettirmek olarak tanımlıyor. Konuklar için yapılan beklenmedik jestlerden ekip kültürüne uzanan gerçek hikâyelerle, “hizmet” ile “ağırlama” arasındaki farkın peşine düşüyor. Restoran dünyasından çıkan ama aslında insanlarla çalışan herkese seslenen kitap, The Bear’ın Richie’sinin dönüşümünü düşününce ayrıca yerine oturuyor.

Sex Education (2019-2023) – Maeve
Kadın Haklarının Gerekçelendirilmesi – Mary Wollstonecraft (Can)

Mary Wollstonecraft, bilim kurgu edebiyatının kurucu metni Frankenstein’ın yazarı Mary Shelley’nin doğumundan henüz 11 gün sonra kaybettiği annesi. 38 yıllık hayatına feminist külliyatın bugün hâlâ başvurulan bu ilk ve en temel eserini sığdıran Wollstonecraft, yaşadığı dönemde tamamı erkek egemenliğindeki felsefe alanında bir delik açan Kadın Haklarının Gerekçelendirilmesi’nde; kadınların toplum içindeki önemi ve buna uygun eğitim görmesi, çalışması, özgürleşmesi gibi konularda haklarını gasp eden politikacılar, din adamları ve kimi yazarları korkusuzca eleştirir.

The Curious Case of Benjamin Button (2008) – Benjamin
Ivanhoe – Walter Scott (İletişim)

Tarihî romanın mucidi Walter Scott Ivanhoe’da, İngiltere’deki Norman İstilası’nın ardından bir yandan düşmanlarıyla savaşırken bir yandan da esir düşmüş Rebecca’yı kurtarmaya çalışan Sakson şövalyesi Ivanhoe’nun maceralarını anlatıyor. Robin Hood’dan Aslan Yürekli Richard’a, Haçlı Seferleri’nden Yahudilerin uğradığı ayrımcılığa uzanarak Ortaçağ Avrupası’nın sosyal panoramasını çıkaran roman, Murat Belge’nin ön sözü ve Alison Lumsden’in son sözüyle Türkçede.

Before Sunrise (1995) – Céline
Gözün Öyküsü – Georges Bataille (Sel)

Karşınızda, 20. yüzyıl edebiyat tarihinin en aykırı metinlerinden biri. Fransız yazar, sosyolog, antropolog ve filozof Georges Bataille, 1928’de bu kitabı Lord Auch mahlasıyla el altından yayımlamış. “Acının, şiddetin, ölümün ve cinselliğin kutsallığının iç içe geçtiği estetik, esrik ve normların dışında bir başyapıt” sözleriyle anılan Gözün Öyküsü’nü özgün kılan, provokatif bakışı ve çağrışımlar üzerinden zenginleşen dili. 2003’te Andrew Repasky McElhinney tarafından sinemaya da uyarlanan bu erotik kısa roman bugün hâlâ, felsefeden psikanalize pek çok disiplinin eleştirisine konu olmaya devam ediyor.

Call Me by Your Name (2017) – Elio
Canavar Tohumu – Pearl S. Buck (Altın Kitaplar)

Kendisi de André Aciman’ın Adınla Çağır Beni romanından uyarlanan Call Me by Your Name’de büyüme hikâyesine tanık olduğumuz Elio karakterinin, film boyunca elinden pek çok kitap geçti. Onlardan biri de 1937’deki Japon işgali esnasında Çin’deki Nanking şehrinin hemen dışında yaşayan köylülerin bu korkunç şiddet atmosferinde nasıl varolduğunu inceleyen Pearl S. Buck yapıtı Canavar Tohumu’ydu. Life dergisinin En Seçkin 100 Kitap listesine dahil edilen romanın, başrolünü Katharine Hepburn’ün üstlendiği, 1944 yapımı, aynı adlı bir film uyarlaması da var.

Spider-Man: Homecoming (2017) – MJ
İnsanın Esareti – W. Somerset Maugham (Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları)

Modern Library’nin 20. Yüzyılda İngiliz Dilinde Yazılmış En İyi 100 Roman listesine alınmış bir Somerset Maugham başyapıtı. Gerçekle kurmacayı iç içe geçiren metin adını, Spinoza’nın Etika’sının bir bölümünden alıyor. Yazarın kişisel tarihiyle de pek çok paralellik barındıran İnsanın Esareti, merkezine küçük yaşta öksüz kalan, bir ayağı sakat Philip’i alıyor. Yatılı okullarda türlü uyum zorlukları çekerek büyüyen Philip, yetişkinliğinde de hayatını kazanmak için birbirinden farklı yollar deniyor, tıp eğitimine başladığı son durağı Londra’da, onu altüst edecek bir aşka düşüyor.