Zeyrek Çinili Hamam, Bizans sarnıcında Türkiye’deki ilk kişisel sergisini gerçekleştiren Margaret R. Thompson’ı ağırlıyor. Küratörlüğünü Anlam De Coster’in üstlendiği Temenos: İç Deniz; tuval ve ipek üzerine resimlerin yanı sıra mekâna özgü tasarlanmış ses ve koku çalışmalarından oluşan bir seçki.
İlhamını, Antik Yunan’da insan ile ilahi olan arasındaki geçişi sağlayan kutsal alan anlamındaki temenos kavramından alan sergi; bir tanrıya adanarak gündelik hayattan ayrıştırılan bu mekânların aynı zamanda toplumun kıyısında kalanlara da sığınak oluşunu hatırlatıyor.
Temenosun fiziksel ve ruhani boyutlarını iç içe geçiren Margaret R. Thompson, kavramın ima ettiği bilinçdışıyla karşılaşma hâlini ve güvenli bir içsel barınak fikrini odağına alıyor. Serginin mekânı olan Çinili Hamam da aslında başlı başına bir temenos. Zira hamam; sınıfsal eşitsizliği görünmez kılan bir arınma mekânı. Yer altına açılan bir bölüm olarak sarnıç ise yüzeyin ardını, karanlık suları korumakla görevli bir yapı.
Serginin alt başlığı İç Deniz, adını sarnıçla kurduğu anlamsal ilişkiden alıyor. Margaret R. Thompson, sarnıca yani aşağıya inişi derinlere, içe, merkeze, çekirdeğe doğru bir yolculuk olarak tahayyül ediyor: “Bedensel, ruhsal ve mekânsal olan bu deniz, jeolojik olduğu kadar içsel: Jung’un deyimiyle bilinç dışının en sevilen simgesi, tüm yaşayanların anası.” Sanatçı, araştırma gezisi için yolunu İstanbul’a düşürdüğünde Marmara’nın iç deniz özelliğini fark etmiş. Antik Çağ’daki ismiyle Propontis yani “denizden önce gelen deniz”, tıpkı sarnıç ve sergi gibi derininde psikolojik, sosyolojik bir bellek taşıyor.
Temenos: İç Deniz’deki işleri kapsayan, onlara yuva olan hamam; etrafında dolaşan su, sarmalayıcılığı, sıcaklığı, geçirgenliği ve canlılığıyla dişil bir mimari, rahme bir atıf olarak okunabilir. Bu yapı, sergi broşüründe şöyle açıklanıyor: “Sanatçının sergi için yarattığı eserler çoğunlukla eksenel kompozisyonlar etrafında şekilleniyor; merkezde omurga gibi okunan bir kanal beliriyor. Kap biçimli formlar, spiraller ve girdaplar çözülme ve yeniden doğuşu düşündürüyor. Bir zamanlar kentin yaşam damarını taşıyan Bizans sarnıcının içinde görüldüğünde bu motifler, iç denizi bir manzara olarak değil; geçirgen sınırlar içinde hayatı olası kılan bir dolaşım ve dönüşüm sistemi olarak çerçeveliyor.”
Resimlerde kanatlı kimeralar, botanik formlar, deniz kabukları, fosiller, gök cisimleri ve temenosu koruyan birtakım mitolojik varlıklar görünüyor. Margaret R. Thompson; İstanbul’da üretilmiş yağlar, baharatlar, sular ve ipeklerin yanı sıra başka yerlerden getirdiği toprak ve doğal pigmentleri kullanıyor. Tüm bunlara Homemade Aromaterapi’nin geliştirdiği özel koku eşlik ediyor. Temenos: İç Deniz sergisi tıpkı kutsal mekânlar gibi görmenin ötesinde, birden fazla duyuya hitap ediyor. 30 Ağustos’a dek ziyarete açık.
