Shenzhen’de metroya binin. Herkes telefonuna bakıyor. Restoranda, park bankında, dev AVM’lerde de durum aynı. Çin’in TikTok’u Douyin burada da durmadan kaydırılıyor.

Aynı şehirde bir de başka bir manzara var. Sokak aralarında 24 saat açık self servis kütüphaneler duruyor. Tek bir kartla şehirdeki yüzlerce kütüphaneden kitap alıp istediğinize iade edebiliyorsunuz. Shenzhen’e “kütüphaneler şehri” denmesi de bundan.

Hikâyeyi bu ayın başında New Atlas’ta Bronwyn Thompson yazdı. Thompson şehre gittiğinde sosyal medyada ünlü bir “optik illüzyon” kitapçısını ziyaret etmiş. Mekân ona fotoğraf çekilecek bir dekordan fazlası gibi gelmemiş. Asıl ilginç hikâyeyi kütüphanelerde bulmuş.

1979’dan önce Shenzhen çiftçi ve balıkçı köylerinden ibaretti. Bugün Huawei, Tencent, DJI ve BYD’nin memleketi. Hurun’un 2026 listesine göre dünyada en çok milyarderin yaşadığı ikinci şehir. 132 milyarderle New York’un hemen arkasında.

Kütüphane hikâyesi 2003’te başlıyor. Shenzhen o yıl “kütüphaneler şehri” olmayı resmî hedef ilan etti. Çin’de bunu yapan ilk şehir oldu. 2013’te de UNESCO, Shenzhen’i okumayı yaygınlaştırmada küresel model şehir seçti.

Rakamlar ciddi. Resmî verilere göre 2025 itibarıyla şehirde 957’den fazla halk kütüphanesi var ve toplam koleksiyon 71 milyonu aşıyor. Kütüphane hizmet noktalarının sayısı bugün 1.227.

Peki insanlar okuyor mu? Şehrin okuma raporuna göre Shenzhen’de bir yetişkin 2024’te ortalama 22 kitap okudu. Bunların 9’u basılı, 12’den fazlası dijitaldi. Çin ortalaması basılıda 4,8, dijitalde 3,5 kitap. Kişi başı kitap alımında da Shenzhen uzun zamandır ülke birincisi.

Şehir teknolojiden de kaçmıyor. Yeni kuzey kütüphanesinde otomatik bir sistem, 5,4 milyon kitaptan istediğinizi 10 dakikada önünüze getiriyor. Bu yıl Nisan’da kayıt şartı da kalktı. Elektronik sosyal güvenlik kartıyla doğrudan kitap alınabiliyor.

Thompson bu tabloyu ABD’deki “okumanın sonu” tartışmasının yanına koyuyor. 2025’te yayımlanan bir araştırmaya göre, ABD’de her gün keyif için okuyanların oranı 2004’te yüzde 28’di, 2023’te yüzde 16’ya indi. Thompson iki ülkeyi kıyaslamadığının da altını çiziyor. Shenzhen de telefon ekranlarıyla dolu bir şehir.

Üstelik şu sıralar şehirde kitap ayı yaşanıyor. 2000’den beri her Kasım düzenlenen Shenzhen Okuma Ayı’nın 27.’si 1 Kasım’da açıldı. Açılış, şehrin dünyanın en büyük kitapçısı olarak tanıttığı “Körfezin Gözü”nde yapıldı. Ay boyunca 2.700’den fazla etkinlik var.