İyi niyet, insanın en sevdiği sığınaklardan biri. Bir şey oluyor, biri kırılıyor, bir yer dağılıyor. Hemen o cümle geliyor: Ama ben tamamen iyi niyetle yaptım. İyi niyet burada cümlenin açıklaması değil, kalkanı oluyor. Sanki “iyi” kelimesi söylenince geri kalanına dokunmak ayıp. Oysa hayatın tatsız bir hesabı var. İnsanın içinde büyüttüğü masumiyete değil, dışarıda bıraktığı ize bakıyor. Ayak izinin sahibi çok temiz kalpli olabilir, iz yine orada. Niyet kötü değildi diye ezilen yer eski hâline dönmüyor.

Bir insan kötü bir amaç taşımadan sürekli yanlış yerleri yıkıyorsa, sırf kalbi temiz diye onu iyi biri sayabilir miyiz? İnsanın niyeti bıraktığı enkazı temizliyor mu? Cevap hoşumuza gitmediği için çoğu zaman soruyu değiştiriyoruz. “Beni yanlış anladılar” diyoruz. Belki yanlış anlaşılmadık. Belki anlatmak istediğimizle yaptığımız şey aynı yere çıkmadı. Bu ihtimali insan kendine pek yakıştıramıyor. Çünkü niyetimizi biz biliyoruz, dışarıda bıraktığımız şeyi ise başkası yaşıyor.

İşin garip tarafı, dünyada kötü insan yok gibi. Herkesi ayrı ayrı dinleyince tablo böyle çıkıyor. Herkes iyi niyetinin kurbanı. Herkes haksızlığa uğramış. Herkesin değeri bilinmemiş. Kimse bir masaya oturup “Burada zalimce davrandım, birinin iyi niyetini işime geldiği için kullandım” diye anlatmıyor. Daha çok “Ben de çok uğraştım”, “O beni buna mecbur etti”, “Başka ne yapabilirdim?” deniyor. Kötü dediğimiz kişi de akşam evine gidiyor, terliğini giyiyor, çayını koyuyor ve gün boyunca kendisine yapılan haksızlıkları düşünüyor. Kendi yaptıkları o sırada pek aklına gelmiyor. Gelirse de kısa kalıyor.

Vicdanın tarafsız bir şahit olduğu söylenir ama bizim vicdan biraz aileden biri. Bizim dosyaya başka, başkasınınkine başka bakıyor. Yorgunluğu, siniri, geçmişte yaşananları hafifletici sebep sayıyor. Karşı taraf aynı şeyleri söylediğinde ise pek ikna olmuyor. İnsan kendi öfkesinin nereden çıktığını saatlerce anlatıyor. Başkasının öfkesi ise çoğu zaman huy oluyor. Biz olayı sebeplerimizden başlayarak anlatıyoruz. Karşıdaki kendisinde kalan yerden anlatıyor. Aynı olay iki ayrı hikâyeye dönüşüyor ve herkes kendi hikâyesinde masum kalıyor.

İnsan kendi içinde iyi niyetli olabilir. Başka birine dokunduğu an iş değişiyor. Bir hareket birinde derin bir yara açmışsa, o hareketin ne kadar duru bir yerden doğduğunu yaralanan kişi ne yapsın? Ona kalan, hareketin kaynağı değil, ulaştığı yer. Bir de çok kullandığımız “Ben böyle olacağını nereden bileyim?” cümlesi var. İlkinde gerçekten bilinmeyebilir. İkincide de gözden kaçabilir. Aynı şey sürekli oluyorsa mesele artık bilmemek değil, bakmamaktır. İnsan kötü niyetli olmayabilir ama yaptığının nereye varacağını hiç düşünmüyorsa çevresine karşı göstermesi gereken özeni de bir kenara bırakıyor. Özensiz bir iyilik bazen planlanmış bir kötülük kadar yıkıcı olabiliyor. Biri düşünerek yapmış, öteki düşünmeye gerek görmemiş. Zarar gören kişi için birinin planlı, ötekinin dalgın olması acıyı pek küçültmüyor.

Bir de “benim iyim” meselesi var. İnsan iyi dediği şeyi çoğu zaman kendisine benzetiyor. Kendi değerlerine uyanı iyi, beklentilerine uyanı makul, dünyasına sığanı doğru buluyor. Uymayan biri çıkınca onun iyiliğinden şüphe ediliyor. Sonra insan kendi tarifini karşısındakine giydirmeye çalışıyor. Olmayınca da “Nankör”, “Uyumsuz”, “Yanlış insan” deniyor. Bazen mesele iyilik değil, herkesin bizim gibi olmasını istemek. İnsan kendi iyilik tarifini öne sürüp yol açtığı şeyi görmüyorsa, bunun içinde iyilik kadar bencillik de var.

Birini anlatırken “Çok iyi niyetli ama sürekli zarar veriyor” deniyor. Cümlenin garipliği pek fark edilmiyor. Zarar kısmı sabit duruyor, iyi niyet her defasında yeni bir kredi açıyor. Bir süre sonra aynı kırgınlık, aynı özür, aynı açıklama geliyor. “Ben öyle demek istemedim.” “Kötü bir niyetim yoktu.” Bunların ikisi de doğru olabilir. Yine de hiçbiri yapılan şeyi ortadan kaldırmıyor.

İyi insan dediğimiz kişi, yarattığı etkiye hiç mi bakmayacak? Aynı yere tekrar basıp yine kalbinin temizliğini anlatmak yetmiyor. Bir yerde durması, ne yaptığını görmesi, bozduğunu düzeltmeye çalışması gerekiyor. Kendi karanlığıyla yüzleşmek denilen şey de herhâlde burada başlıyor. İnsan kötü biri olduğunu ilan etmiyor. Sadece iyi niyetinin her şeye yetmediğini kabul ediyor. Kendi hikâyesinde hep masumu oynayan, neye sebep olduğunu görmeyen ve bıraktığı izi düzeltmek yerine kalbinin temizliğini anlatan birini koşulsuz biçimde “iyi biri” saymak kolay değil.

İnsan kendi hikâyesinde masum kalabilir. Başkasının hikâyesinde hangi rolde olduğunu ise kendisi seçemiyor. “Ben öyle demek istemedim” deniyor. Karşıdaki “Biliyorum” diyor. Biraz durup “Ama olan bu” diye ekliyor. Konu kapanıyor sanılıyor. Kapanmıyor. Yalnızca herkes kendi hikâyesine dönüyor.