Sırbistan’da bir dönem kapandı. Bağımsız gözlem kuruluşu Crta’ya göre Öğrenci Listesi oyların yüzde 51,47’sini aldı, “Aleksandar Vučić – Birleşik Sırbistan” ittifakı ise yüzde 40,42’de kaldı. Vučić, seçim gecesi sonuçları beklemeden konuştu: “Bu seçimleri kaybettiğimiz açık, Öğrenci Listesi kazandı.” Vučić’in kendi tahminine göre öğrenciler 250 sandalyeli mecliste 135 ila 140 sandalye alacak, onun cephesi ise yaklaşık 105’te kalacak. Çoğunluk için 126 sandalye yetiyor. 

Sandığa gidenlerin sayısı da tarihe geçti. Ülke, otuz yılı aşkın sürenin en yüksek parlamento seçimi katılımını gördü; sandıklar kapanmadan iki saat önce kayıtlı 6,4 milyon seçmenin yaklaşık yüzde 65’i oyunu kullanmıştı. Bu oran, 1993’teki yüzde 61’lik rekoru geride bıraktı. 

NE OLDU?

Her şey bir beton sundurmayla başladı. Kasım 2024’te Novi Sad tren istasyonunun iki kez yenilenmiş beton sundurması çöktü ve 16 kişi hayatını kaybetti. Eleştirmenler faciayı yolsuzluğun yol açtığı ihmale bağladı. Öğrenciler istasyon renovasyonunun belgelerini istedi, hesap sordu. Fakülteleri işgal etti. 

Hareketin en dikkat çekici yanı örgütlenme biçimiydi. Öğrencilerin lideri yoktu. Bütün kararlar, öğrencilerin her öneriyi oyladığı “plenum” adlı meclislerde alındı. Yüzleri sürekli değişen sözcüler, bireyleri karalama kampanyalarından korudu. 

Sonra kampüslerden çıktılar. 2025’in başında ülkenin dört bir yanında protestolar düzenlediler. Belgrad, Novi Sad, Niş, Kragujevac ve Novi Pazar gibi üniversite şehirlerinden kilometrelerce yürüyüşler ve bisiklet turları başladı. Kasabalarda çiçeklerle karşılandılar. Seçim yaklaşınca kapı kapı dolaştılar. “Her köyde bir öğrenci” ve “Öğrenci arıyor” kampanyalarını yürüten öğrenciler, yüz yüze iletişimin sosyal medyadan bambaşka olduğunu söylüyordu. Amaç, Vučić’in partisinin medya makinesini aşıp seçmene doğrudan ulaşmaktı. 

LİSTE NASIL KURULDU?

Öğrenciler mevcut muhalefete de mesafeli durdu. Muhalefetin büyük kısmı taleplerini desteklese de öğrenciler muhalefet politikacılarıyla iş birliğini reddetti, onları da ülkenin sorunlarına ortak saydı. Aday listesini de bu mantıkla, kendi yöntemleriyle kurdular.

Önce 250 kişilik kontenjanı, öğrenci sayılarına göre altı üniversite kenti arasında paylaştırdılar. Belgrad’ın listeye hâkim olmaması için diğer kentlerin de üst sıralarda temsil edilmesine dikkat ettiler. Sonra her kentin payını fakülteler arasında dağıttılar.

Ardından ülke genelinde 80’den fazla fakültede öğrenci genel kurulları toplandı. Öğrenciler kendileri aday olmadı. Ama her öğrenci aday önerebildi ve neden o ismi önerdiğini anlatmak zorundaydı. İsimler tartışıldı. Önce uzlaşma arandı, olmazsa oylamaya gidildi.

Kapı, mevcut siyasi kadrolara baştan kapatıldı. İktidar partilerinin bugünkü ve eski üyeleri, iktidar adına görev yapmış siyasetçi ve bürokratlar, muhalefet partilerinin üst düzey yöneticileri listeye alınmadı. Böylece liste hem iktidardan hem de yerleşik muhalefetten bağımsız kaldı.

Fakülteler birbirinin adayını da denetledi. Önerilen bütün isimler ortak bir listede toplandı ve tüm fakültelerin incelemesine açıldı. İtirazlar öğrenci kurullarında tartışıldı. Bir adayın elenmesi için kurulların yarısından fazlasının veto etmesi gerekiyordu, tek bir fakültenin itirazı yetmiyordu. Elenen ya da çekilen adayların yerine yedekler geldi.

Ortaya profesörlerin, doktorların, bilim insanlarının, işçilerin, sanatçıların ve aktivistlerin yer aldığı 250 kişilik bir liste çıktı. Listenin başında kardiyolog Ilija Srdanović var.

SEÇİM ZAMANI

Seçimden önceki perşembe Belgrad’daki son mitinge, bağımsız bir protesto gözlemcisine göre yaklaşık 150 bin kişi katıldı.

Seçim gecesi Belgrad sokaklara döküldü. Kalabalık kornalar ve müzik eşliğinde kutlama yaptı, “Zafer” ve “İşi bitti” sloganları atıldı. Vučić ise yenilgiyi kabul ederken suçu dışarıda aradı. Kaybı bağımsız medyaya, adını vermediği bazı Avrupa ülkelerine ve bir “Amerikan derin devleti”ne bağladı. AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ve Macaristan Başbakanı Péter Magyar, Öğrenci Listesi’ni kutladı.

Şimdi zor kısım başlıyor. Öğrenciler sokaktan aldıkları meşruiyeti etkili bir devlet yönetimine dönüştürebileceklerini göstermek zorunda. Kesin sonuçlar henüz açıklanmadı. 

Sokakta başlayan hikâye, sandıkta bitti. Ya da yeni başladı.

Konuyla ilgili detaylı bir yazıyı da buraya bırakıyoruz:

Sırbistan seçimleri: Protestocu öğrencilerin sandık devrimi – Serbestiyet

Fotoğraf: Milos Milanovic / AFP